<%@ Page Language="C#" AutoEventWireup="false" %> Personeel werkt door terwijl kernontploffing dreigt - Brandpunt Reporter

Personeel werkt door terwijl kernontploffing dreigt

In oktober 2013 dreigt er een explosie bij de kernreactor in Petten. In een afvaltank wordt zoveel uranium gemeten dat er een 'spontane kettingreactie' (zie 88 in 3/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland) dreigt. En dat kan tot een ontploffing leiden. Dat blijkt uit documenten die Brandpunt Reporter in handen kreeg na een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur.

De reactor wordt geëxploiteerd door de Nuclear Research and concultancy Group (NRG). Het bedrijf produceert zogenoemde medische isotopen. Radioactief materiaal dat onder meer wordt gebruikt voor de diagnose van kanker. Bij de productie van die isotopen ontstaat afval. Dat wordt bewaard in speciaal daarvoor gebouwde opslagtanks. Het gaat dan, onder meer, om uranium 235 - een radioactieve isotoop die geschikt is voor het opwekken van kernenergie. En voor de productie van kernwapens, zoals de bom op Hiroshima. (zie 115 en 118 in 3/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

NRG moet voorkomen dat er teveel uranium in de afvaltanks achter blijft. "Volgens de vergunning dient de hoeveelheid uraniumresidu in de tanks eens per jaar te worden bepaald en aan de KFD (Kernfysische Dienst, redactie) te worden gerapporteerd.

In september 2012 neemt NRG daarom een monster uit één van de afvaltanks van de isotopenfabriek. Het blijkt veel te veel te zijn.

Op 15 oktober 2013 meldt NRG de meetresultaten aan de Kernfysische Dienst (KFD), een onderdeel van de Inspectie Leefomgeving en Transport van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. "De berekende waarde is ruim boven de toegestane hoeveelheid [...] en ook ruim boven de grens voor kriticiteit."

Wat dat betekent, wordt duidelijk uit een interne email van de directie Nucleaire Installatie en Veiligheid (NIV) van het ministerie van Economische Zaken: "Zojuist van KFD volgende gehoord: In de hot cells (speciale unit waar met sterk radioactieve stoffen gewerkt wordt) is zeer hoog gehalte uraan in afval gevonden. Zo hoog dat sprake is van kriticiteitsprobleem (kans op soort "spontane" kettingreactie)."

Een spontane kettingreactie. Oftewel: explosiegevaar.

"Het risico is dat ernstig letsel optreedt bij de in de werkruimte aanwezige medewerkers als gevolg van inwendige besmetting en / of overbestraling.(zie pagina 101 in 3/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)"

De fabriek die het explosieve afval produceert, heeft twee productielijnen. De lijn waar de ontploffing dreigt, is de oostelijke productielijn. NRG besluit die te sluiten. De medewerkers van het bedrijf worden op 25 oktober bijgepraat middels de "Nieuwsbrief 39 - Ontwikkelingen bij NRG". De onderneming schrijft dat er een probleem is bij de fabriek die de isotopen maakt, de Molybdeen Productie Faciliteit (MPF). Maar, gevaarlijk is het niet:

"Er is geen gevaar voor mens en milieu." (zie 91 in 3/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

Waar dit oordeel op gebaseerd is, blijft onduidelijk. Uit de vrij gegeven documenten blijkt dat NRG al snel vermoedt dat na de monstername een meetfout is gemaakt. De hoeveelheid uranium in de afvaltank kan domweg niet zo groot zijn - vermoedt NRG.

Maar het bedrijf mag geen risico's nemen, oordeelt de Kernfysische Dienst (KFD). De KFD is onderdeel van de Inspectie Leefomgeving en Transport, van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. De KFD eist van NRG dat het beide productielijnen sluit.

Het emailverkeer ('Onderwerp: Een serieus probleem in Petten') tussen twee ambtenaren maakt duidelijk waarom: "De oostelijke productielijn hot cells ligt nu stil (daar ligt het afval met teveel uraan). In de westelijke lijn werken nog gewoon mensen. Als het in de oostelijk hot cells misgaat door een kritikaleitsongeval dan treft dat de mensen in de westelijke lijn." (zie pagina 88 in 3/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

Diezelfde avond, het is 29 oktober, gaat er een brief van de Inspectie Leefomgeving en Transport naar NRG. De Inspectie verwijt het bedrijf dat het zijn mensen laat doorwerken in de westelijke productielijn. "Dit leidt tot grote risico's voor de in de MPF werkzame personen. In uw brief gaat u niet in op het treffen van maatregelen en voorzieningen om stralingsbelasting van medewerkers te voorkomen. [...] De hiervoor beschreven situatie is niet aanvaardbaar. De bij een criticiteitsongeval optredende situatie kan wat betreft stralingsbelasting binnen de MPF ernstige gevolgen hebben voor de daar werkzame personen. Zoals u aangeeft dienen maatregelen aan de Oosttank zorgvuldig te worden voorbereid. Ik zie daarom geen andere mogelijkheid dan dat u de MPF stil legt." (zie 88 in 3/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

"De KFD acht deze overschrijding dusdanig op gespannen voet staan met het veilige bedrijven van de MPF dat tot beschreven maatregel is besloten." (zie 102 in 3/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

Diezelfde dag sluit NRG ook de westelijke productielijn.

NRG denkt intussen hard na over een manier om een explosie in de afvaltank te voorkomen. Een idee is het gebruik van boorzuur:

"Door het Interne veiligheidsadviesorgaan binnen NRG (de Reactorveiligheidscommissie) is het voorstel voor het toevoegen van een neutronenabsorber (boorzuur) in de tank goedgekeurd. Deze absorber wordt toegevoegd op het moment dat er daadwerkelijk een kettingreactie in de tank optreedt."

Niet veel later is dit idee al weer van tafel. In een vertrouwelijke nota wordt minister van Economische Zaken Henk Kamp op 12 november bijgepraat:

"De eerder gemelde mogelijke aanpak van preventieve injectie van boorzuur is op de achtergrond geraakt mede op grond van adviezen van Engelse specialisten. Het is namelijk van belang dat de inhoud van de tanks niet gemengd of geroerd wordt omdat hierdoor de omstandigheden gunstiger worden voor het ontstaan van kriticiteit."

Met andere woorden: het toevoegen van boorzuur - het idee van NRG - moet je juist niet doen.

Maar niet veel later loopt de hele zaak met een sisser af. Het explosiegevaar blijkt geweken. Sterker, het is er nooit geweest.

Op 22 november 2013 praat de Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport de minister van Economische Zaken, Henk Kamp, bij in een speciale nota. "Er is door NRG onderzoek uitgevoerd naar de feitelijk aanwezige hoeveelheid U-235 (uranium, redactie) in de tank. NRG concludeert op basis van dat onderzoek dat de veiligheidseisen niet worden overschreden en dat er sprake is geweest van een meetfout." (zie 122 in 2/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

De gemeten hoeveelheid uranium klopt niet. Er is geen sprake van explosiegevaar, maar van een meetfout. De Inspecteur-Generaal schrijft Henk Kamp dat zijn Inspectie het er niet bij laat zitten: "De KFD houdt de activiteiten en onderzoeken van NRG nauw in de gaten. Over het verloop van deze acties zult u te zijner tijd worden geïnformeerd." (zie 122 in 2/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

NRG staat tot op de dag van vandaag onder verscherpt toezicht van de KFD.

Het voorval met de afvaltank wordt ook beschreven in de 'Rapportage van ongewone gebeurtenissen in Nederlandse nucleaire inrichtingen in 2013" - een openbaar rapport dat jaarlijks wordt gepubliceerd door het ministerie van Economische Zaken. Daarin lezen we dat de Kernfysische Dienst "deze gebeurtenis heeft ingeschaald als INES-niveau 2, vanwege het destijds grotendeels ontbreken van barrières om een mogelijk ongeval waarbij een kernreactie kan ontstaan te voorkomen."

De INES-schaal (International Nuclear and Radiological Event Scale) is een soort Richter-schaal voor nucleaire incidenten.

Inmiddels heeft NRG, na het nemen van een aantal maatregelen, in april 2014 de productie van medische isotopen weer hervat. Overigens blijkt uit de stukken dat Henk Kamp voor het eerst hoorde van het "explosiegevaar" in de ministerraad. En niet van zijn eigen ambtenaren: (zie 118 in 2/19 van Bijlagen Wob-verzoek activiteiten Energieonderzoek Centrum Nederland)

Uw opmerking:

"Ik heb de DG ETM (Energie Telecom & Mededinging, redactie) laten weten het niet te kunnen accepteren dat ik niet door mijn eigen medewerkers ben geïnformeerd, maar het moest horen van twee collega's in de MR."

Opvallend is wat de Tweede Kamer over dit alles is gemeld. Ieder jaar stuurt minister Kamp van Economische Zaken de Kamer een 'Rapportage ongewone gebeurtenissen in Nederlandse nucleaire inrichtingen' (link) . In het rapport over 2013 wordt melding gemaakt van de problemen met de molybdeen productie faciliteit. Het taalgebruik kan verhullend worden genoemd. Zo staat er dat "NRG heeft conform het verzoek van de KFD de betreffende faciliteit uit voorzorg stilgelegd." Uit de het rapport van de KFD blijkt dat de inspectie NRG heeft moeten bevelen de fabriek stil te leggen.

Brandpunt Reporter vroeg NRG om een reactie op de 'spontane kettingreactie' waarbij de onderneming alle productielijnen pas sluit ná een opdracht van de Kernfysische Dienst. Dat, stelt operationeel directeur Harrie Buurlage van NRG, is een kwestie van timing. "De KFD was ons iets voor.". Dat de onderneming in een nieuwsbrief aan het personeel stelt dat er geen gevaar dreigt terwijl de KFD inwendig letsel vreest wanneer de zaak ontploft ziet Buurlage niet als een probleem: "De KFD heeft zijn mening gecommuniceerd in dat proces, wij de onze. Maar ook wij vonden nadere analyse nodig. De gemeten hoeveelheid was een signaal dat je moet onderzoeken, niet direct een acuut gevaar."